De rol van vitamine D bij het verlagen van het risico op COVID-19 – deel 2

5 feb 2021

leestijd: 10 minuten

In het eerste deel van deze blog, heb ik een overzicht gegeven van de wetenschappelijke data die tot nu toe is verschenen over de link tussen vitamine D deficiëntie en COVID-19. In dit laatste deel zal ik verder in gaan op welke factoren een rol spelen bij het optimaliseren van je vitamine D status. 

Minimale en optimale vitamine D status

Verscheidene studies hebben aangetoond dat een 25(OH)D waarde van tenminste 75 nmol/l noodzakelijk is voor een optimale inductie van het antimicrobiële peptide cathlicidine (LL-37) (1, zie ook figuur 1). Daarnaast lijkt een vitamine D bloedwaarde > 100 nmol/l bescherming te geven tegen acute respiratoire infecties (2,3).

Een meta-analyse van 25 studies (> 11.000 personen), toonde aan dat suppletie met vitamine D het risico op acute respiratoire infecties (waaronder virale) verminderde met 12%. De reductie was het meest uitgesproken in de groep personen met een bloedwaarde < 50 nmol/l (4).

Een streefwaarde van 25(OH)D tussen de 100 – 150 nmol/l zou optimaal zijn, aangezien bij concentraties > 100 nmol/l een plateau fase wordt bereikt voor een consistente aanmaak van de actieve vorm van vitamine D, te weten 1,25(OH)2D.

De bovengrens van 150 nmol/l is gebaseerd op een recent gepubliceerde studie waarbij 15.000 personen werden geïncludeerd en gevolgd over een periode van 8 jaar. De studie toonde een non-lineaire associatie aan tussen de vitamine D status en een lager risico op mortaliteit (overall, HVZ en kanker), waarbij risico reductie afvlakte rond 150 nmol/l (5).

 

Doctor Carnivoor - carnivoordieet - tijger leeuw

Factoren die de vitamine D status beïnvloeden

Aangezien vitamine D aangemaakt kan worden in de huid, is de term “vitamine” niet helemaal gepast. Echter, in vergelijking met het pre-industriële tijdperk, brengen mensen veel meer tijd binnenshuis door en bedekken we onze huid met kleding zodra we buiten tijd doorbrengen. Daarnaast leeft een aanzienlijk deel van de wereldpopulatie op een breedtegraad boven 28°N, waarbij gedurende de gehele winterperiode, UVB straling niet optimaal is voor vitamine D aanmaak. Dat maakt dat het gros van de populatie niet in staat is om een optimale vitamine D status te behouden in de winter. Dit geldt ook voor Nederland; in de winterperiode had 58,8% van de bevolking in Zuidwest-Nederland een 25(OH)D waarde < 50 nmol/l en 29,9% had zelfs een waarde < 30 nmol/l (6). Dit is de reden waarom de meerderheid van de populatie en mensen met risicofactoren voor vitamine D deficiëntie in het bijzonder, baat kunnen hebben bij vitamine D suppletie.

Het is van belang te begrijpen dat het door suppletie bereiken van de vitamine D streefwaarde (100 – 150 nmol/l) enorm kan verschillen tussen personen door demografische en biologische factoren (7), waaronder:

  1. De actuele vitamine D status.
  2. Etniciteit en huidskleur.
  3. Vetpercentage van het lichaam; een hoger vetpercentage is geassocieerd met een verminderde toename in de 25(OH)D concentratie indien gesuppleerd wordt.
  4. Leeftijd; de capaciteit van de huid om vitamine D aan te maken verminderd door lagere concentraties van 7-dehydrocholesterol en verminderde expressie van de vitamine D bindend eiwit (VDBP) en albumine.
  5. Status van co-factoren die een rol spelen bij vitamine D metabolisme (en functie) zoals magnesium, calcium, vitamine K2 en vitamine A.
  6. Seizoenvariatie en de blootstelling aan zonlicht.
  7. Het type (D2 vs D3), de dosis en de timing van dosering van vitamine D supplementen; alhoewel vitamine D2 de concentratie 25(OH)D verhoogd, is deze plantaardige vorm niet zo efficiënt in het verhogen van de actieve vorm 1,25(OH)2D als de dierlijke vorm vitamine D3.
  8. De hoeveelheid vet in het dieet en het type vet; de absorptie van vitamine D door het maag/darmkanaal zal verhogen indien er vet wordt gegeten bij de maaltijd. Suppleer dus tijdens de maaltijd die de grootste hoeveelheid vet bevat. Meervoudig onverzadigde vetten (omega-6) lijken een negatieve associatie te hebben met een toename in de 25(OH)D bloedwaarde.
  9. Genetische achtergrond; polymorfismen in de vitamine D receptor (VDR) en vitamine D bindend eiwit (VDBP) zijn beschreven en beïnvloeden mogelijk de vitamine D status.
  10. Malabsorptie van vetten in het maag/darmkanaal (bijv. door IBD, CF, coeliakie, maagverkleining etc.).
  11. Oestrogeen gebruik (de pil) en ook andere medicatie, zoals bijv. anti-epileptica, glucocorticosteroïden en lipase remmers kunnen een negatief effect hebben op de vitamine D status.

Een donkere huidskleur beperkt de effectiviteit van UVB straling, doordat melanine functioneert als een natuurlijke “sunblocker”. Daarnaast is de huid, naarmate de leeftijd stijgt, minder in staat om in de huid vitamine D te produceren (8).

Gedurende de wintermaanden bereikt weinig tot geen UVB het aardoppervlak bij breedtegraden > 28°N. Echter, woonachtig zijn in gebieden met een lagere breedtegraad dan 28°N geeft geen garantie op een optimale vitamine D status. Sociale en culturele factoren spelen ook een rol bij het vermijden van zonlicht, in het bijzonder bij ouderen (9). Deze factoren spelen dus ook een rol bij een lagere vitamine D status naarmate de leeftijd stijgt. Dit is een belangrijk gegeven in relatie tot COVID-19, aangezien het sterftecijfer (case-fatality ratio, CFR) toeneemt bij een stijgende leeftijd (10).

Tenslotte is het gebruik van medicatie, welke normaalgesproken toeneemt met de leeftijd, ook een belangrijke factor die van negatieve invloed kan zijn op de vitamine D status door activatie van de pregnaan-X-receptor.

 

Doctor Carnivoor - carnivoordieet - voedselpyramide

Dosering van vitamine D supplement     

In het ideale geval laat je eerst je 25(OH)D bloedwaarde testen, zodat je actuele vitamine D status bekend is. De status geeft richting aan het bepalen van je dosering voor het bereiken van je streefwaarde.

Voor het berekenen van de dosis kun je gebruik maken van een online calculator, waarbij als input gewicht, de actuele vitamine D status en je vitamine D streefwaarde gebruikt worden voor het berekenen van je dagelijkse onderhoudsdosis. Daarnaast wordt een aanbeveling gegeven voor een boost dosis, waardoor je 25(OH)D streefwaarde snel bereikt kan worden. Je kan ook gebruik maken van de onderstaande formule voor het berekenen van je streefwaarde:

Stel je streefwaarde = 125 nmol/l en gewicht = 75 kg en je actuele vitamine D status = 35 nmol/l

40 x (125 – 35 ) x 75 kg = 40 x 90 x 75 = 270.000 IU

Boost dosis = 25000 IU per dag voor totaal 11 dagen, waarna kan worden overgeschakeld naar een onderhoudsdosis (meestal ligt deze rond de 2000 IU/dag).

Houdt er wel rekening mee dat de calculator een indicatie van je vitamine D status geeft; het laten bepalen van je 25(OH) D bloedwaarde na 3 – 6 maanden geeft een betrouwbaarder beeld.  Desalniettemin blijft een (online) berekening een veilige strategie, aangezien er geen risico’s zijn verbonden aan het suppleren met een hoge dosis (bijv 10.000 IU/dag) gedurende een langere periode.

Er is ook een gratis app, die het mogelijk maakt om je eigen vitamine D status bij te houden.

Het belang van co-factoren

Een optimale magnesium status is van belang voor het activeren van vitamine D. Alle enzymatische reacties die een rol spelen bij het metabole proces van vitamine D activatie in de lever en nieren, gebruiken magnesium als een co-factor. Van belang is om als streefwaarde 250 – 500 mg magnesium per dag via voeding (of suppletie) in te nemen. Magnesium activeert meer dan 600 enzymen en beïnvloedt de extracellulaire calcium waarde. Ondanks dat je afdoende vitamine D suppleert, kan het dus voorkomen dat je niet het voordeel hiervan ondervindt, door een suboptimale magnesium status. Magnesium suppletie kan een fors effect hebben op “resistentie” tegen vitamine D suppletie (11-13).

Alhoewel vitamine D waarschijnlijk de meest belangrijke essentiële nutriënt is die geoptimaliseerd moet worden voor het voorkomen van een ernstig beloop van COVID-19 en andere respiratoire (virale) infecties (14), zijn er ook andere voedingsstoffen die een grote impact hebben op het optimaal functioneren van je immuunsysteem en risico op infecties (15). Daarover vind je meer informatie in mijn voorgaande blog waarin het optimaliseren van je metabole gezondheid wordt besproken (deel 3).

 

 

Samengevat:

  • Vitamine D is essentieel voor de gezondheid. Een optimale vitamine D status is van belang voor inductie van antimicrobiële peptiden, zoals cathlicidine
  • De minimale 25(OH)D waarde ligt op 75 nmol/l
  • De streefwaarde van 25(OH)D ligt tussen de 100 – 150 nmol/l
  • Het bereiken van een optimale 25(OH)D waarde kan enorm verschillen tussen personen door demografische en biologische factoren
  • Voor het bepalen van de dosis van een vitamine D supplement zijn handige online calculators beschikbaar. In het meest ideale geval laat je, voor je start met suppleren, de 25(OH)D bloedwaarde bepalen
  • Co-factoren zoals magnesium spelen een belangrijke rol bij de activatie van vitamine D

Referenties:

Dit maal geen hyperlink naar de referenties. De overgrote meerderheid van de publicaties is openbaar beschikbaar op internet.

 

  1. Lang PO, Samaras D. Aging adults and seasonal influenza: Does the vitamin D status (H)arm the body? J. Aging Res. 2011;2012 doi: 10.1155/2012/806198.
  2. Sabetta JR, et al. Serum 25-hydroxyvitamin d and the incidence of acute viral respiratory tract infections in healthy adults. PLoS One 2010; 5: e11088.
  3. Yamshchikov AV, et al. Vitamin D for treatment and prevention of infectious diseases: a systematic review of randomized controlled trials. Endocr Pract. 2009;15(5):438–449.
  4. Martineau AR, et al. Vitamin D supplementation to prevent acute respiratory tract infections: systematic review and meta-analysis of individual participant data. BMJ. 2017;356:i6583.
  5. Fan X, et al. Vitamin D Status and Risk of All-Cause and Cause-Specific Mortality in a Large Cohort: Results From the UK Biobank actions J Clin Endocrinol Metab . 2020 Jul 4;dgaa432. doi: 10.1210/clinem /dgaa432.
  6. Boonman-de Winter LJM, et al. Hoge prevalentie van vitamine D deficientie in Zuidwest-Nederland. Ned Tijdschr Geneeskd. 2015;159:A8167.
  7. Mazahery H, von Hurst PR. Factors Affecting 25-Hydroxyvitamin D Concentration in Response to Vitamin D Supplementation. 2015 Jun 25;7(7):5111-42. doi: 10.3390/nu7075111.
  8. McLaughlin J, Holick MF. Aging decreases the capacity of human skin to produce Vitamin D3. J Clin Invest 1985; 76:1536 -38.
  9. Orces CH. Vitamin D status among older adults residing in Littoral and Andes Mountains in Ecuador. The Scientific World Journal 2015; 2015:545297.
  10. Novel CPERE. The epidemiological characteristics of an outbreak of 2019 novel coronavirus diseases (COVID19) in China. Zhonghua Liu Xing Bing Xue Za Zhi. 2020;41:145–151.
  11. Ozsoylu S, Hanioğlu N. Serum magnesium levels in children with vitamin D deficiency rickets. Turk J Pediatr. 1977;19(3-4):89-96 169.
  12. Anast CS. Magnesium studies in relation to vitamin D-resistant rickets. Pediatrics. 1967;40(3):425-435 170.
  13. Deng X, et al. Magnesium, vitamin D status and mortality: results from US National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES) 2001 to 2006 and NHANES III. BMC Med. 2013;11:187. doi: 10.1186/1741-7015-11-187.
  14. Mercola J, et al. Evidence Regarding Vitamin D and Risk of COVID-19 and Its Severity. Nutrients 12,11 3361.
  15. Iddir M, et al. Strengthening the Immune System and Reducing Inflammation and Oxidative Stress through Diet and Nutrition: Considerations during the COVID-19 Crisis 27 May 2020 Nutrients 2020, 12(6), 1562.

    Heb je nog vragen over het optimaliseren van je vitamine D status? Dan kan je vanzelfsprekend contact opnemen voor het maken van een afspraak bij Doctor Carnivoor.

    contact

    Dr. Richard de Boer
    Het Zuid 43a
    9203 TB Drachten

    InfORMATIE